Een jaar vliegt snel voorbij!

Van uitstel komt afstel, zo bleek eens te meer met deze blog. Een drukbezette, noodgedwongen multitaskende moestuinier die elke gestolen seconde vierklauwens in de tuin zit te wroeten heeft niet altijd tijd én zin om na gedane arbeid nog eens aan het bloggen te slaan. Maar nu is voor de verandering nog eens aan beide voorwaarden voldaan, dus laten we maar meteen terugblikken op het voorbije jaar in de Potager. Want ook al was het windstil op deze blog, stilgezeten hebben we allerminst. Hier een greepje uit onze verwezenlijkingen en bezigheden.

Polycultuur

De nadelen van groenten verbouwen in een monocultuur (groene woestijnen van louter maïs, aardappelen...) zijn ondertussen genoegzaam bekend: nefast voor de biodiversiteit, vatbaar voor plagen, eenzijdig bodemgebruik... Maar wat is dan het tegendeel van monocultuur? Inderdaad: polycultuur! Niet zomaar twee groenten samen in een klassieke combinatieteelt als ui en wortel, maar een bonte mix van verschillende groenten kriskras door elkaar. Inspiratie hiervoor haalden we uit het principe van schijnbare chaos dat ze op Yggdrasil in Vissenaken volgen. Onze koude bak bleek de perfecte plaats voor een experiment dat we al vroeg in het voorjaar konden beginnen. Op dezelfde vierkante meter zaaiden we spinazie, pluksla, worteltjes, radijzen en uitjes, niet in rijtjes, maar gespreid door elkaar.

De voordelen: we kunnen het niet met foto's documenteren, maar alles groeide opmerkelijk goed. Door groenten te mixen op basis van kleur, geur, worteldiepte, smaak (voor insecten)... wordt de kans op massale vraatschade ineens een heel stuk kleiner. Geen aangevreten of "vermaaide" wortelen of radijzen dus. Het mengen op worteldiepte en vorm maakt ook dat planten minder gaan concurreren en dat de bodem beter bedekt is. Geen rijtjes wortelen die voortdurend geschoffeld en begoten moeten worden. Niets dan voordelen dus!

Zijn er ook nadelen? Wel, voor een absolute beginner in de moestuin is dit systeem misschien niet onmiddellijk aan te raden. Het vergt al een kennersblik om groenten in het kiemstadium te onderscheiden van onkruid, als ze met vijf door elkaar gezaaid zijn. Verder is het de kunst om de juiste zaaiafstand aan te houden. Je mag wel iets dikker zaaien dan gewoonlijk (het is ook een goede manier om vervallen zaaigoed, dat altijd nog voor een zeker percentage opkomt, op te gebruiken), en je kan de groenten al in een jong stadium beginnen oogsten (babygroenten zijn een nieuwe hype in lifestyle-magazines!). Maar het is ook niet de bedoeling dat de groenten tegen elkaar aan groeien als haar op een hond. Het is ook geen goed idee om vooraf alle zaden in één pot te mengen en dan uit te strooien. Waarschijnlijk vliegen dan alle zware en grote zaden (bv. radijs en spinazie) het verst weg, terwijl de fijne, lichte zaadjes (sla, wortelen) ter plekke neervallen.

Speciale rassen: tomatomania

Trouwe lezers van deze blog weten dat wij altijd op zoek zijn naar speciale rassen: oude en vergeten, maar ook nog onbekende, innovatieve rassen groeien hier door elkaar. En evengoed combineren we streekgebonden soorten met exotische varianten. Een ideaal reissouvenir is voor ons dus altijd een pakje zaad van "in den vreemde".

Een van ons slaagde erin om het exquisiete en op de Belgische markt tot nader order niet verkrijgbare Spaanse tomatenras Testa RAF, de Rolls Royce binnen deze soort, op te kweken. Hoe ga je hiervoor te werk? Eigenlijk heel eenvoudig. Bij een bezoek aan een gerenommeerd Spaans restaurant bestel je meteen nog een bordje van die heerlijke tomaten. Je draait discreet een schijfje tomaat in je servet en thuis kun je dadelijk beginnen. Belangrijk is om bij deze soort de kweekomstandigheden zo goed mogelijk te imiteren. Testa RAF wordt in zilte grond gekweekt, dus een optimaal resultaat verkrijg je maar door de serre te begieten met... zout water. Die inspanningen worden alleszins ruimschoots beloond: een heerlijke, licht zilte tomaat met een nasmaak waar geen enkele grand cru tegenop kan!

Doorlevende groenten: Kaukasische rankspinazie, zwartmoeskervel en vele andere!

In de herfst hadden we aan de voet van onze vijfpikkel voorgezaaide plantjes van Kaukasische rankspinazie uitgeplant. Dit is een metershoog rankende en doorlevende bladgroente die vooral in Scandinavië populair is. Na de winter bleek echter dat we dubbel pech hadden: de zaailingen hadden het niet overleefd, en onze wigwam lag na drie jaar trouwe dienst tegen de grond. Waren de koorden rot, of was er kwaad opzet in het spel? De plastic bloemen die her en der onze potager tooiden doen ons het laatste vermoeden.

We geven echter niet op en beginnen opnieuw met staken in een iets schaduwrijkere hoek tegen de kerkhofmuur. Dit keer vertrekken we met plantjes van een nieuwe kwekerij, Den oude kastanje, in Herselt nog wel. We hoeven dus niet meer naar de andere kant van het land of de grens over om speciaal plantgoed aan te kopen. 

Andere doorlevende groenten die het voorbije jaar zijn aangeplant: kardoen (lijkt een beetje op artisjok), zeekool (een delicatesse in Engeland, in die mate dat de kusten er zijn leeggeplukt en de plant nu beschermd is) en zwartmoeskervel, al populair van bij de Romeinen maar thans zo goed als vergeten.

Verder liggen nog heel wat exoten te wachten op echt lenteweer voor ze bij ons de grond in gaan: yacon, incapijlwortel (ook bekend als canna of Indisch bloemriet en inderdaad eetbaar!), knolcapucien, suikerwortel en nog vele andere. Maar daarover meer in een volgend blogbericht!

Verdere ambities en plannen voor 2016

Net als vorig jaar is de binnencirkel van de Potager gereserveerd voor een cursus groenten kweken van Vorming Plus, wat ook aansluit bij de bedoeling van de Pastorietuin: een publieke ecologische tuin om van te leren en genieten. In deze zone komen dus eenjarige groenten te staan.

Wijzelf concentreren ons in de buitencirkel vooral op doorlevende en zichzelf uitzaaiende groenten. Niet alleen omdat we drukbezette en, laten we eerlijk zijn, soms ook gewoon luie moestuiniers zijn. Ook omdat we thuis al een moestuin hebben, en die ligt daar ook het best zo dicht mogelijk bij de deur. Niemand heeft natuurlijk zin om de fiets op te springen om boontjes te gaan plukken. De bedoeling is meer om hier een zichzelf in stand houdende eetbare tuin te creëren volgens de principes van permacultuur. Dat houdt onder meer in dat naast knolgewassen en kruiden hier ook andere natuurlijke groeilagen zoals klimplanten, struiken en bomen een plaats kunnen krijgen. Zo hebben we plannen om in een beschut en warm hoekje tussen de snipperwand en de kerhofmuur een vijgeboompje aan te planten. Op die manier zal de Potager mettertijd evolueren van een moestuin naar een moesjungle.

Daarvoor moeten we alleszins het bodemleven blijven stimuleren. Dit jaar zijn we uitsluitend begonnen met eigen compost. Of dat volstaat, zal moeten blijken. Maar zowel grotere als kleinere beestjes lijken hier hun gading te vinden, dus dat is al hoopgevend.

Staan verder nog op de agenda: een zadenruilbeurs, een bezoek aan een permacultuurtuin, en ... gaan spieken bij elkaar "ten huize van". 

Wie dit jaar graag meedoet: iedereen is vrijblijvend welkom, zonder enig vast engagement. De data voor 2016 zijn ondertussen aangevuld. Je kan ons bereiken via cafepotager@gmail.com. 

In the picture

De foto's die op deze blog verschijnen zijn niet altijd van eigen hand. Enkele maanden geleden al postten we mooie foto's van Kristel Uten, die heel geregeld met haar fototoestel opduikt om evenementen in Zelem vast te leggen. Ook de lens van Georges Das is vaak moeilijk te vermijden. Georges heeft in de loop der jaren al heel wat Zelems erfgoed gedocumenteerd. Wie Zelem binnenrijdt kan niet naast zijn natuurfoto's kijken, en ook o.m. in de herberg van de Pastorie is geregeld werk van hem te bewonderen. De voorbije jaren bracht hij meerdere albums in boekvorm uit. Een bezoekje aan zijn website loont dus zeker de moeite!

Hieronder enkele foto's van de zadenruil aan ons standje op de boekenverkoop van de Pastorie in september 2013.

moestuincursus in de Pastorietuin!

Het stond al te lezen in het mededelingenblad van de Stad Halen, maar ongetwijfeld is dit ook voor mensen van buiten Zelem interessant. Vormingplus Limburg organiseert vanaf maart tweewekelijks op zondag (ecologische) moestuinlessen voor beginners. En die lessen worden gehouden in ons moestuintje in de Pastorietuin!

De centrale cirkel van onze Potager is dus voortaan voorbehouden voor lessen, waarin vooral de klassieke eenjarige teelten aangeleerd worden in rotatieteelt volgens de principes van VELT. Zelf zullen wij ons in de buitenste rand concentreren op speciale gewassen: doorlevende, nieuwe of vergeten groenten en kruiden, en andere teeltwijzen, zoals combinatieteelt en permacultuur. Om ook de bijen en vlinders te vriend te houden zal er verder meer aandacht gaan naar allerlei bloemen en de nodige nest- en schuilgelegenheid.

 

Wij komen als vanouds elke derde zaterdag van de maand samen, vanaf 16 u. Onze bedoeling is vooral om ervaringen en kneepjes, maar ook zaai- en plantgoed uit te wisselen. Een filosofische discussie bij een glas 7PK achteraf hoort er ook wel bij, kwestie van het eerste deel van onze naam niet te verwaarlozen. Iedereen is altijd vrijblijvend welkom!

 

Pruuve van de natuur...

Hieronder vind je enkele sfeerbeelden (met dank aan Kristel Uten) van Pruuve van de natuur, ondertussen een traditie van Natuurpunt Regio Zelem. Dit jaar werd deze herfstwandeling voor het eerst gekoppeld aan de picknick van Den Boogerd, en dat leverde een interessante kruisbestuiving (en ook een stevige opkomst) op!

Bij de start van de wandeling konden de deelnemers zich te goed doen aan soep van onze eigen Potager-pompoenen...

... en aan diverse appelrassen van Den Boogerd!

 

 

Onderweg kregen we van Tine tekst en uitleg over allerlei eetbare en gezonde (maar ook giftige) vruchten, noten en planten.

En na afloop, een fel gesmaakte picknick in de boomgaarden, tegen het prachtige kader van het Sint-Jansbergklooster...

 

Moesjungle

De zomermaanden: veel regenval, en moestuiniers met vakantie. Het resultaat: een moesjungle waar tien man zich in kan verstoppen. Natuurlijk heeft de lading compost, die we tot twee keer toe hebben toegevoegd om de morsdode bodem nieuw leven in te blazen, voor een ideale voedingsbodem gezorgd waar vooral de plant uit ons logo volop van profiteert. Ook de ingesloten ligging tussen de kerkhofmuur en de snipperwand (we zouden onze potager "Clos de Zelem" kunnen noemen) zorgt voor een eigen micromaat. Veel groenten doen het hier een stuk beter dan verwacht, ondanks de vele parkbomen in de pastorietuin die toch de nodige schaduw werpen en die waarschijnlijk tot diep onder de moestuin wortelen. Nadeel is dat zo'n beschutte tuin meer last krijgt van plaaginsecten. Vooral koolgewassen hebben hieronder te lijden. Maar we rekenen erop dat vroeg of laat de nodige natuurlijke vijanden voor een evenwicht zorgen, zoals de kerkuil die de redding bleek voor onze aardperen.

Een veerkrachtige tuin die het zonder dagelijks bezoek kan stellen, is dus natuurlijk niet oninteressant, maar een ondoordringbaar oerwoud van pompoen, maïs, aardpeer en helaas ook nog altijd varens is toch wat van het goede teveel. Dat blijkt eens te meer bij een wandeling rondom de Potager: de pompoen lijkt zich weinig van perceelsgrenzen aan te trekken en is volop bezig de zerken en kruisen op het kerkhof in te palmen. Tijd om er de snoeischaar in te zetten, zodat tegen Allerheiligen geen pompoen tussen de bloemstukken opduikt, en zo ongevraagd voor een Halloweensfeer zorgt.

 

 

Die pompoenen gaan dus de soep in, voor ongenode gasten er weer mee weg zijn zoals vorig jaar! Wie onze tuin eens wil komen bezoeken en gelijk komen proeven van een kom pompoensoep: de jaarlijkse wandeling Pruuve van de natuur van Natuurpunt Regio Zelem start aan de Pastorietuin!

 



Het wonder is geschied...

De aardperen komen uit en het regent niet!

In een vorig bericht hadden we het al over aardperen die twee jaar na elkaar hardnekkig weigeren uit te komen. De boosdoener bleek een woelmuis of een gelijkaardig beest dat gangen graaft van het kerkhof naar de potager, en zich daar te goed doet aan de knollen. Zou het beest de strijd hebben opgegeven en andere oorden opgezocht?

Ondertussen raakt de moestuin stilaan gevuld, en kunnen we zelfs al een eerste oogst binnenhalen: raapjes!

Alles zal worden onthuld, o lezer, het is enkel een kwestie van tijd! Tijdens de après-potager worden niet alleen allerlei wereldproblemen opgelost, maar ook het woelmuizenraadsel. Een blazend geluid van achter de kerkhofmuur bevestig het vermoeden van de Natuurpuntstrekking van Café Potager  dat een nest uilskuikens zich tussen de grafmonumenten verschanst heeft. En inderdaad, opnieuw zien wij, op het terras van de Pastorie gezeten, een witte schim vanuit de kerktoren over de pastorietuin scheren, op zoek naar ... aardperendieven. Leve de kerkuil!

 

Café Potager after work

Twee weken geleden deden we een try-out van een nieuw concept: "Café Potager after work". De toon was meteen gezet, ook voor de "après Potager" op het terras van de Pastorie. Vanaf nu vind je ons in het "hoogseizoen" elke eerste vrijdag van de maand vanaf halfacht aan de moestuin.

Een nieuwe lente en een nieuw geluid!

Gebrek aan inspiratie dringt mij deze tot in den treure geciteerde versregel van Herman Gorter op, maar het is meer dan hoog tijd om nog eens wat nieuws op onze blog te zetten. Ook in de moestuin wordt in de 21ste eeuw vooral digitaal gecommuniceerd!

Trouwe volgers was de windstilte op deze blog de voorbije maanden niet ontgaan. Door drukke agenda's, fulltime jobs met deadlines op het werk, nakende communies en lentefeesten en werkzaamheden in eigen huis en tuin was het moeilijk om op de vaste data een schare vrijwilligers bijeen te krijgen, en daardoor moest de potager het vooral hebben van individuele flitsbezoekjes van de die-hards onder ons. En selfies op de blog zetten, daar beginnen we voorlopig niet aan.

De compost die we dit jaar hebben toegevoegd moet ontzettend vruchtbaar zijn, want letterlijk elke eikel die uit de omliggende eiken van de pastorietuin in onze moestuin viel is ontkiemd, waardoor de opkomende eikjes als haren op een hond in de bedden staan. En de varens geven zich nog altijd niet gewonnen en blijven de kop opsteken. Dat varenbladeren vol sporen hangen maakt ze allicht ook niet geschikt als mulchmateriaal, en daar hadden we nog niet echt bij stilgestaan. Hoe dan ook, er moest duchtig gewied, gehakt en geschoffeld worden.

Maar laten we op deze blog niet te veel kankeren over problemen, en onze plannen voor dit seizoen op een rijtje zetten.

1. Combinatieteelt

Verschillende groenten door elkaar zetten: niets dan voordelen. Het oogt niet alleen natuurlijker, maar het brengt ook vraatzuchtige insecten in de war. Sommige insecten herkennen de "skyline" van een preiveld immers al op kilometers afstand, en voor de geur geldt hetzelfde. "Barbecue!", denkt zo'n beest dan. Daarnaast zorgt het combineren van groenten ook voor een minder eenzijdig bodemgebruik (bv. de ene groente gebruikt stikstof, andere - bv. peulgewassen - voegen net stikstof toe) en treedt er minder concurrentie op doordat sommige planten oppervlakkig wortelen, en andere (bv. rode biet) bijna een meter diep gaan. Hieronder een foto van een experimentje dat dit jaar loopt: aardappel met labboon. Het lijken dikke vrienden te worden, al worden de labbonen ook in deze teeltcombinatie geplaagd door de waarschijnlijk onvermijdelijke zwarte bonenluizen.

2. Doorlevende groenten

Jaar na jaar een hele tuin zaaiklaar maken, inzaaien, planten, wieden... Nee, bedankt: wij gaan voor minstens 50 % doorlevende of zichzelf uitzaaiende groenten. Ze komen niet alleen vanzelf, maar ze komen ook eerder uit, voor het eigenlijke zaaiseizoen moet beginnen. We hebben al een forse rabarber staan (gescheurd en eigenlijk indirect een erfstuk van Filip zijn bomma!), maar daar moeten nog bijkomen: brave hendrik, eeuwig moes, doorlevende rucola en venkel, grote engelwortel, aardpeer, en ... kaukasische rankspinazie, een bladgewas dat vanaf nu onze wigwamconstructie mag inpalmen.

3. Bloemen en kruiden

Vorig jaar hebben we al facelia, incarnaatklaver en goudsbloemen gezaaid, en daar zullen we niet zo snel meer vanaf geraken. De bijen en hommels vinden dat alleszins niet erg. Daar komen dit jaar nog bij: lupine omwille van zijn bodemverbeterende eigenschappen en Russische bastaardsmeerwortel, een superkruid voor de ecologische moestuin. En de snipperwand wordt binnenkort begroeid door een Oostindische kers die volgens de verpakking meer dan 2 m hoog rankt!

4. Biodiversiteit

In de gangbare landbouw wordt nog maar een fractie van de bestaande cultuurgewassen verbouwd. Enkel soorten die gelijk afrijpen, makkelijk machinaal geoogst kunnen worden, lang bewaren en groenten opleveren die aan de strenge veilingnormen voldoen komen nog in aanmerking.

Wij vinden andere dingen belangrijk. Liever af en toe tomaatjes plukken dan hele trossen ineens tot passata moeten verwerken, en van een kromkommer staan wij ook niet meer te kijken. Oude, streekgebonden rassen en biologische innovatieve soorten krijgen dus de voorkeur, zonder ons daarom te laten leiden door tuinracisme. Het leukste soevenir voor een moestuinier is natuurlijk een pakje zaad uit den vreemde. Hoe zouden Turkse courgettes smaken? Diversiteit troef: multiculti in de potager!

5. Eigen zaad winnen

Zaadteelt: vroeger vanzelfsprekend, nu met het oog op het behoud van biodiversiteit stilaan een noodzaak. Op de foto hieronder een prei van vorig jaar die op het punt staat in zaad te schieten. Niet dat we het de telers van dit zaad niet gunnen (integendeel: dit is een nieuwe erkend biologisch ras: Mechelse blauwgroene van Akelei)!

"Mijne selder staat in bloei", zong Urbanus ooit. Die van ons binnenkort ook!

6. Zonder is gezonder

Dit behoeft geen verder betoog, denk ik. En ja, dan moeten we soms een deel van onze oogst afstaan aan de beestjes die mee aanschuiven aan onze toch al bij al rijkgevulde tafel, zoals bv. de woelmuizen die keer op keer de aardperen wegvreten. Vroeg of laat duikt wel een natuurlijke vijand op. (Enkele uren later, in de schemering bij pot en pint op het terras van de Pastorie gezeten zagen we een kerkuil uit de toren rakelings boven de Potager scheren!)

 

Data

 

Je vindt ons vanaf nu in de Potager

• zoals voordien elke derde zaterdag van de maand, maar pas vanaf 16 u. Breng kinderen gerust mee: ze kunnen zich naar hartenlust uitleven op de boomstammetjes!
• in het "hoogseizoen" (april-oktober) elke eerste vrijdag van de maand "Potager after work" vanaf halfacht.
• tussendoor: op goed geluk...

Kom gerust ter plekke een kijkje nemen!

 

Tot slot nog even het nieuwe boek van Mme Zsazsa in de kijker zetten. Onze madammen van Café Plissé zijn al langer fan van deze Meerhoutse spring-in-'t-veld, maar naast rokjes naaien kent ze blijkbaar ook een en ander van biologisch tuinieren. Leuk geschreven, en boordevol veelbelovende recepten!

Pancratius, Servatius, Bonifatius en co

De IJsheiligen zijn vanaf morgen officieel het land uit! Niet dat de natuur zich in de 21ste eeuw nog veel lijkt aan te trekken van katholieke heiligenkalenders, maar we kunnen het er nu toch wel op wagen. Deze plantjes gaan dit weekend de grond in!

Zaterdag (vanaf 16 u.!) eerst nog eens stevig schoffelen, want na de regenbuien van de voorbije weken zetten we liever geen foto van de Potager in zijn huidige toestand op de blog. Laat nu de pompoenen maar razendsnel boomen!

Volgende bijeenkomst: 1 maart!

Niet dat we het nog niet voelen kriebelen om er tegenaan te gaan, wel integendeel, maar ... omdat twee van de drie bestuursleden van Café Potager zaterdag andere verplichtingen hebben, komen we pas 1 maart samen. Hopelijk krijgen we dan niet alsnog een winterprik, en kunnen we dan al volop beginnen!

Raar winterweer

Alles wijst erop dat dit wel erg raar winterweer is. Opwarming van de aarde of niet?

"Elk nadeel heb z'n voordeel", dus wij wagen het erop en zaaien al wat uit in de koude bak: sla en labbonen. In onze eigen moestuinen hebben die zichzelf uitgezaaid en komen ze spontaan op, dus dat moet onder glas ook wel lukken...

Wat valt er in januari verder nog te doen? Niet zo gek veel eigenlijk.

Zaden uitwisselen...

... Winterpostelein oogsten. Heel fris, smakelijk en decoratief in een winterse salade. En volgens moestuinpaus Wim Lybaert: eens gezaaid, niet meer uit de tuin te krijgen...

... De bedden toedekken met de massa eikebladeren die er ligt. Zo blijft alles onkruidvrij bij dit zachte weer, en vinden we natuurlijk ons pad terug...

... En tot slot: nieuwe teeltplannen maken voor het nieuwe jaar. De data van onze bijeenkomsten in 2014 zijn op deze blog te vinden. Wie interesse heeft om mee te doen, is altijd vrijblijvend welkom!

Het zwarte goud

Die eiken, die her en der in de Pastorietuin staan, we hebben er al eens op gevloekt. Niet dat we ze direct zouden willen omzagen, maar een beetje opsleunen om meer licht door te laten ... of direct knotten (knoteiken zijn toch ook een streekeigen landschapselement) ... of maar direct enten met shitake-broed (die paddenstoel is dol op eik!)... Maar nu bedekken ze onze Potager wel met een bladerdekentje, een ideale mulchlaag dus.

Toch gaan we, net als vorig jaar, de bodem nog een stevige boost geven met een lading  compost.

Kwestie van het bodemleven verder te activeren. Normaal zijn dat schimmels, duizendpoten en microscopisch kleine diertjes, maar hier duikt plots een uit de kluiten gewassen bodembeest op.

 Is het een woelmuis, is het een woelrat, is het een muskusrat? Neen, dat is het niet! Het is zóóó groot!

Ziezo, laat het nu maar echt winteren!

Het afkuisen der schup. Wordt vervolgd...